İhtirazi Kayıtla Verilen Beyanname Üzerine Vergilerin İki Katı Tutarında Hesaplanan Para Cezasının Teminata Bağlanması

İhtirazi Kayıtla Verilen Beyanname Üzerine Vergilerin İki Katı Tutarında Hesaplanan Para Cezasının Teminata

Karar Künyesi ve Özeti

Esas No: 2014/2109
Karar No: 2018/1925
K. Tarihi: 22/03/2018

İhtirazi kayıtla verilen beyanname üzerine, İdarece kıymet araştırmasına gidilerek, davacıdan vergilerin iki katı tutarında hesaplanan para cezasının teminata bağlanması istemine vaki itirazın reddine dair işlemin, ihtirazi kaydın etkisiz kılınması ve dava açma hakkını engelleyici niteliği nedeniyle Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile güvenceye alınan “mahkemeye erişim hakkının” ihlali sonucunu doğurduğundan hukuka aykırı olduğu hakkında.

İçtihat Metni

İstemin Özeti: Davacı adına 2012 ve 2013 yıllarında tescilli muhtelif gün ve sayılı 5 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın faturasında yazılı kıymetle, PETKİM tarafından belirlenen referans kıymet arasındaki farkın yurt dışı gider olarak ihtirazi kayıtla beyan edilmesi suretiyle ithal edilmesi üzerine, söz konusu eşyalarla ilgili beyan edilen kıymetin gümrük kıymeti olarak kabul edilmesi hususunda tereddüte düşüldüğünden bahisle 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile Gümrük Yönetmeliğinin 45’inci maddesi ve Gümrükler Genel Müdürlüğünün 2012/29 sayılı Genelgesi uyarınca kıymet araştırmasına gidileceğinden ve bu araştırma sonucuna göre işlem yapılacağından, herhangi bir vergi kaybına sebebiyet verilmemesi amacıyla kıymet araştırması sonuçlanıncaya kadar, Gümrük Yönetmeliğinin 587’nci maddesi uyarınca, ilgili beyannamelere tekabül eden para cezalarına ilişkin teminatın yatırılması talebine ilişkin işleme vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle açılan davayı; olayda, davacı tarafından referans kıymet baz alınarak beyan edilen gümrük kıymetine yönelik olarak yapılan itirazın, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 23 ila 31’inci madde hükümleri ile 2012/29 sayılı Gümrükler Genel Müdürlüğü Genelgesi doğrultusunda yapılacak kıymet araştırması sonucunda karara bağlanacağı anlaşıldığından kamu alacaklarının garanti altına alınması bakımından Gümrük Yönetmeliğinin 587’nci maddesinin 1’inci fıkrası gereğince idari tedbir olarak öngörülen ek tahakkuk ve para cezalarının teminata bağlanmasına yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle reddeden İzmir Birinci Vergi Mahkemesinin 20.12.2013 gün ve E:2013/1177; K:2013/2302 sayılı kararının; idarece yapılan uygulamanın dava açma haklarını engellendiğinden bahisle tesis edilen iĢlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.

Savunmanın Özeti: İstemin reddi gerektiği savunulmuştur.

Tetkik Hakimi Düşüncesi: Davacı adına tescilli muhtelif tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyaların faturasında yazılı kıymetle PETKİM tarafından belirlenen referans kıymet arasındaki farkın yurt dışı gider olarak ihtirazi kayıtla beyan edilmesi suretiyle ithal edilmesi üzerine idarece kıymet araştırmasına gidilmek istenilmesi ve bu araştırma sonuçlanıncaya kadar da ihtirazi kayıtla beyan edilen kıymete karşılık gelen vergilerin iki katı tutarında para cezasına karşılık teminat gösterilmesinin talep edilmesi karşısında mükelleflerin her ihtirazi kayıtla beyan halinde bu miktarda para cezasına karşılık teminat göstermesinin kendilerinden beklenemeyeceği ve bu uygulamanın ekonomik olarak mükellefleri zor durumda bırakacağı tartışmasız olup, idarece bu yola başvurularak davacının ihtirazi kayıtla beyanda bulunma ve kabul etmediği bir vergiyi idari yargı yoluna taşıma hakkının önüne geçilmeye çalışıldığı görülmektedir. İdarece yapılan bu uygulama ile Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesiyle güvence altına alınmış mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği açık olduğundan temyiz isteminin kabulü ile kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Hüküm veren Danıştay Yedinci Dairesince için gereği görüşüldü: Temyiz başvurusu; davacı adına 2012 ve 2013 yıllarında tescilli muhtelif gün ve sayılı 5 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın faturasında yazılı kıymetle, PETKİM tarafından belirlenen referans kıymet arasındaki farkın yurt dışı gider olarak ihtirazi kayıtla beyan edilmesi suretiyle ithal edilmesi üzerine, söz konusu eşyalarla ilgili beyan edilen kıymetin gümrük kıymeti olarak kabul edilmesi hususunda tereddüte düşüldüğünden bahisle 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile Gümrük Yönetmeliğinin 45’inci maddesi ve Gümrükler Genel Müdürlüğünün 2012/29 sayılı Genelgesi uyarınca kıymet araĢtırmasına gidileceğinden ve bu araştırma sonucuna göre işlem yapılacağından, herhangi bir vergi kaybına sebebiyet verilmemesi amacıyla kıymet araştırması sonuçlanıncaya kadar, Gümrük Yönetmeliğinin 587’nci maddesi uyarınca, ilgili beyannamelere tekabül eden para cezalarına ilişkin teminatın yatırılması talebine ilişkin işleme vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle açılan davayı reddeden mahkeme kararın bozulması istemine ilişkindir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90’ıncı maddesinin son fıkrasında usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmünde olduğu, bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağı, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınacağı düzenlenmiştir. Yine Anayasanın hak arama hürriyeti başlıklı 36’ncı maddesinde herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu ifade edilmiştir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin adil yargılanma hakkı başlıklı 6’ncı maddesinde, herkesin, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, gerek cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini isteme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Mahkemeye eriĢim hakkı da adil yargılanma hakkının özünde bulunan temel bir unsurdur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de hukuk devletinin esaslı unsurlarından olan mahkemeye erişim hakkını, anılan maddede açıkça ifade edilmemiş olmasına rağmen, hukukun üstünlüğü ilkesinden yola çıkarak zımni bir unsur olarak dikkate almıştır. Bir hukuk devletinde, âdil yargılanma hakkı sadece görülmekte olan bir davada bir takım güvenceleri sağlamaktan ibaret olmayıp, aynı zamanda hak aramak için mahkemeye gidebilme hakkını da içermektedir.

SözleĢmenin 6’ncı maddesi açılmış olan bir davanın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede adil yargılanma usulüyle görülmesini güvence altına almaktadır. Söz konusu madde hükmü bağlayıcı bir karar verme amacıyla önüne getirilen bir çekişme açısından esas ve hukuk incelemesi yapma görevine sahip bir mahkemeden talepte bulunma hakkını da içermektedir. (Le Compte, Van Leuven ve De Meyere, para.54-61)

AİHM’e göre, iç hukuktaki başvuru yollarına eriĢimi engelleyen bir kanunun bulunmaması 6’ncı maddenin 1’inci fıkrasındaki gerekliliklerin yerine getirilmesi bakımından her zaman için yeterli olmayabilir. Erişim hakkının etkili olabilmesi için bireyin, hakkına müdahale teşkil eden eylem ve işleme karşı argümanlarını dile getirebileceği açık ve pratik fırsatlara sahip olması gerekir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 9.10.1979 tarihli Airey-İrlanda kararında; mahkemeye erişim hakkının sadece var olmasını yeterli görmeyerek, bu hakkın etkili kullanıma açık olması gerektiğini de ifade etmiştir.

Yine, Anayasa Mahkemesinin 21.1.2015 günlü kararına göre, mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir Ģekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmekte, ayrıca kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hale getiren, bir başka ifadeyle mahkeme kararını önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamalar da mahkemeye erişim hakkının ihlali anlamına gelmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine davalı idarece, söz konusu beyannameler muhteviyatı eşyalarla ilgili beyan edilen kıymetin gümrük kıymeti olarak kabul edilmesi hususunda tereddüte düşüldüğünden kıymet araştırmasına gidilerek bu araştırma sonuçlanıncaya kadar herhangi bir vergi kaybına sebebiyet verilmemesi amacıyla Gümrük Yönetmeliğinin 587’nci maddesi uyarınca, ilgili beyannamelere tekabül eden para cezalarına ilişkin teminatın yatırılmasına ilişkin talepte bulunduğu anlaşılmıştır. İdarece, yapılacak kıymet araştırması sonucuna göre işlem tesis edileceği beyan edilmek suretiyle davacının ihtirazi kayıtla beyanının etkisizleştirilmesi, ayrıca kıymet araştırmasına gidilebilmesi için, davacıdan, ihtirazi kayıtla beyan edilen vergilerin iki katı tutarında para cezası kadar teminat yatırılmasının istenilmesi ile de kesin olmayan, muhtemel bir ceza için davacının ekonomik olarak zor durumda bırakılması durumu söz konusu olduğu gibi, davacının ihtirazi kayıtla beyan ettiği vergilere karşı itiraz hakkının dolayısıyla da, olası bir uyuşmazlığın mahkemeye taşınmasının engellendiği anlaşılmıştır.

Yukarıda da izah edildiği üzere; gerek Anayasanın ilgili hükümleri uyarınca gerekse Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi tarafından güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının hakim konumdaki idare tarafından kamu gücünü kullanılarak ihlal edildiği sonucuna varıldığından dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddine dair mahkeme kararında ise yasal isabet görülmemiştir.

Bu nedenle, temyiz isteminin kabulüne ve mahkeme kararının bozulmasına, bozma kararı üzerine, Mahkemece, yeniden verilecek kararla birlikte yargılama giderleri de hüküm altına alınacağından, bu hususta ayrıca hüküm tesisine gerek bulunmadığına, kararın tebliğ tarihini izleyen on beş (15) gün içinde Danıştay nezdinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 22.3.2018 gününde oybirliği ile karar verildi.

Benzer Yargı Kararları
0 Yorum

Henüz yorum yapılmadı. İlk yorumu yapmak ister misiniz?

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0 Paylaşım
Copy link